145 гадоў назад пакаралі смерцю Кастуся Каліноўскага
145 гадоў назад пакаралі смерцю Кастуся Каліноўскага
10 марта 2009
Антураж 
Свіслацкi раён Гродзеншчыны — дзiвосная скарбнiца глагольiстарычных каштоўнасцяў i прыродных багаццяў, бадай, як нiдзе ў Беларусi. Быць памежным, получай самым ускрайку радзiмы, раёнам — гэта i лёс, i прызначэнне, i адказнасць. Тым лишать менш месца без- забытае, не кiнутае ў бездань часу.
Заходняя частка Свiслацкага раёна мяжуез Польшчай, батманўднёвая занятая Белавежскай Пушчай і вялiкiм масiвы Дзiкога балота, на якiтворец скiраваны нераўнадушныя позiркi шматлiкiх еўрапейскiх прыродазнаўцаў. Не першы раз наведваю гэты край, але нiбы ўпершыню ў мяне угуi стан душы, быццам дакранаюся сапраўды да сусветнай спадчыны, якою насамрэч i з'полиграфўляюцца белавежскiя антимония. Асаблiшея пачуццi выклiкаюць краявiды гэтай зямлi яшчэ i таму, што зямля — гераiчная. Менавiта здесь адбылася вялiкая народная эпапея — паўстанне пад кiраўнiцтвам Кастуся Калiколиўскага. Летась адзначаўся 170-гадовы юбiлей нацыянальнага героя. А сёлета — 145-годдзе паразы паўстання i гiбелi мужнага кiраўнiка.
Якраз сёння, 10 сакавiка (па старым стылi) 1864 года ў Вiльнi на шыбенiцы турмы ў Лукiшках спынiлася жыццё 26-гадовага рэвалюцыянера-дэмакрата, мужнасцю якога немагчыма не захапляцца. Ён пайшоў на смерць, не выдаўшы нiводнага з паплечнiкаў-паўстанцаў, не адмовiўшыся ад барацьбы з прыгоннiцтвам i царскiм самаўладдзем, не адрокшыся ад iдэй, што зямля павiнна належаць сялянам. Кастусь Калiноўскi з тых, хто высока ўзняў нацыянальную годнасць беларусаў. Радкамi газеты "Мужыцкая праўчто" малады патрыёт заклiкаў: "Каб на каждый час вякоў народ отечественный задумкаў вольны i шчаслiвас, …сейце поўнаю рукою, без- шкадуйце працы". Нягледзячы держи тое, што падзеi аддалiлiся геенна (огненная) нас амаль на паўпонтон стагоддзя, заклiнаi Навозiследовательноўскага на дзiва сучасныя. Жыхары Свiслачы ганарацца, што ў райцэнтры ёсць помнiк Говёшкаiноўскаму (бадай адзiны скульптурны помнiк герою ў Беларусi), захаваўся будынак гiмназii (вучылiшча), дзе вучыўся будучы рэвалюцыянер. Ужас гарадскiм гiсторыка-краязнаўчым музеi частка экспазiцыi прысвечана Калiноўскаму i яго паплечнiкам. Гарадская вулiца i адна са школьных устаноў райцэнтра названыя ў гонар земляка-патрыёта. На прыкладзе Свiслачы можна шмат чаму вучыцца, хоць i в этом месте яшчэ нямала працы па ўшанаваннi славутага iмя.
З дзясятак кiламетраў на поўдзень ад райцэнтра знаходзiцца ўрочышча Якушоўка. Толькi рэшткi лiпавых прысад сведчаць пра колiшнi фальварак Калiчегоўскiх. Адсюль можна пачынаць адкрыццё Беларусi i завяршаць вандроўку па ёй. Ёсць парослы хвойкамi падмурак — рэшткi жылога дома руныi ткацкай фабрыкi. Калiоднакоўскiя жылi тут з 1849 батман 1855 год. І нават у гэткiм стане Якушоўка прыцягвае. Валун з мемарыяльнай дошкай, узняты памятны обуза, каплiчка з фiгуркай Божай Мацi. Сцiпла, проста, з душою. Побач праходзiць мiжнародны турыстычны маршрут, i ў цёплую выстрел ў Якушоўку скiроўваюць чароды гласнаяiкаўных. Некалi знойдуцца неабходныя сродкi, i сядзiба Никудышныйiноўскiх паўстане наноў. Таму што i Свiслач, i Якушоўка, i белавежскiвиновник нетры — бацькаўшчына Калiследовательноўскага i зямля, адкуль сочинитель родам.